به گزارش پرشین سازه، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی تازهترین آمار از ارزیابی و بازسازی واحدهای آسیبدیده در جریان جنگ را اعلام کرده است؛ آماری که نشان میدهد در کنار حجم بالای خسارتهای تعمیری، هزار و ۳۶۰ واحد نیز نیازمند احداث مجدد هستند. همزمان، ۹۲ هزار واحد در بخش تعمیری شناسایی شدهاند که بخشی از آنها وارد مرحله اجرا شدهاند.
مجید جودی، معاون بازسازی و مسکن روستایی بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، اعلام کرده است که تاکنون بیش از ۱۳۰ هزار پرونده کارشناسی و ارزیابی در ۲۴ استان کشور تشکیل شده و ستادهای بنیاد مسکن بهصورت فعال در حال پیگیری روند ارزیابی و بازسازی هستند. این آمار از منظر بازار ساخت مسکن و خدمات فنی، نشانهای از گستردگی عملیات پیشرو در بخش بازسازی است.
چه تعداد واحد نیازمند احداث و چه تعداد نیازمند تعمیر هستند؟
بر اساس اعلام معاون بازسازی و مسکن روستایی بنیاد مسکن، از مجموع پروندههای تشکیلشده، هزار و ۳۶۰ واحد در بخش احداثی قرار دارند؛ یعنی این واحدها باید بهطور کامل از نو ساخته شوند. در مقابل، ۹۲ هزار واحد در دسته واحدهای تعمیری قرار گرفتهاند؛ واحدهایی که شدت خسارت در آنها به اندازهای نبوده که نیازمند تخریب کامل و نوسازی از ابتدا باشند.
این تفکیک برای سیاستگذاری مالی و اجرایی اهمیت زیادی دارد، زیرا الگوی مداخله در واحدهای احداثی با واحدهای تعمیری متفاوت است. در پروژههای احداث مجدد، تأمین مصالح، زمانبندی اجرا، مدیریت پیمان و پشتیبانی مالی اهمیت بیشتری پیدا میکند، در حالی که در واحدهای تعمیری، سرعت عمل و دسترسی به خدمات اجرایی محلی نقش پررنگتری دارد.
روند تعمیر واحدهای خسارتدیده
طبق این گزارش، واحدهای تعمیری در سه گروه تعمیری نوع یک، دو و سه دستهبندی شدهاند. بنیاد مسکن اعلام کرده که تاکنون عملیات تعمیر ۵۰ هزار و ۵۰۰ واحد به پایان رسیده است. به این ترتیب، بیش از ۵۰ درصد واحدهای تعمیری شناساییشده، مراحل تعمیر و بازسازی را پشت سر گذاشتهاند.
این نسبت، از یکسو بیانگر پیشرفت میدانی در بخش تعمیرات است و از سوی دیگر نشان میدهد هنوز بخش قابل توجهی از واحدها در صف تکمیل عملیات قرار دارند. برای فعالان بازار مسکن، چنین آماری میتواند نشانه افزایش تقاضا برای خدمات تعمیر، مصالح ساختمانی، در و پنجره، تأسیسات و سایر اقلام وابسته باشد.
بیشترین خسارتها در کدام بخش بوده است؟
جودی گفته است حدود ۴۰ هزار واحد از واحدهای آسیبدیده نیازمند تعمیرات جزئی مانند در و پنجره بودهاند. همچنین حدود ۱۰ هزار و ۵۰۰ واحد نیز نیازمند تعمیرات اساسی شناسایی شدهاند. این تفکیک نشان میدهد همه خسارتها از یک جنس نبوده و دامنه آسیب از تعمیرات سبک تا مداخلات جدیتر را شامل میشود.
افزون بر این، بخش دیگری از خسارتها نیز مربوط به اسباب و لوازم اساسی خانوارها بوده که مورد ارزیابی قرار گرفته است. هرچند در این گزارش عدد مستقلی برای این بخش اعلام نشده، اما اشاره به آن نشان میدهد ارزیابیها تنها به سازه محدود نبوده و ابعاد معیشتی خسارت نیز مدنظر قرار گرفته است.
مسئولیت بازسازی بر عهده کدام نهاد است؟
بر اساس اظهارات معاون بنیاد مسکن، مسئولیت بازسازی شهرها و روستاهای آسیبدیده، بهجز کلانشهرها، بر عهده بنیاد مسکن انقلاب اسلامی قرار دارد. این موضوع از آن جهت مهم است که تمرکز این نهاد بر مناطق غیرکلانشهری میتواند سرعت تصمیمگیری و اجرا را در بسیاری از نقاط کشور افزایش دهد.
در همین چارچوب، ستادهای بنیاد مسکن در استانهای درگیر، مأموریت ارزیابی و پیگیری بازسازی را بر عهده دارند. برای مخاطبان حوزه حوادث طبیعی و بازسازی، این مدل اجرایی یادآور ساختار متمرکز اما میدانی بنیاد مسکن در مدیریت خسارتهای گسترده است، هرچند در این گزارش موضوع مربوط به جنگ عنوان شده است.
پرداخت هزینه تعمیرات
به گفته جودی، بخش قابل توجهی از عملیات بازسازی و تعمیرات با همکاری مردم، خیرین و حمایتهای بنیاد مسکن انجام شده است. همچنین بسیاری از مالکان شخصاً نسبت به انجام تعمیرات اقدام کردهاند و پس از ارائه فاکتورها، هزینههای مربوطه بهتدریج در حال پرداخت است.
این شیوه پرداخت نشان میدهد بخشی از فرآیند جبران خسارت، بهصورت پسینی و بر مبنای اسناد هزینه انجام میشود. از منظر اقتصادی، این مدل میتواند فشار نقدینگی اولیه را به خانوارها منتقل کند، اما در عین حال امکان تسریع در آغاز تعمیرات را برای برخی مالکان فراهم کرده است. در این گزارش، عددی درباره میزان وام بلاعوض یا وام مسکن اعلام نشده است.
این آمار چه پیامی برای بازار مسکن و ساختوساز دارد؟
حجم بالای پروندههای تشکیلشده و تعداد زیاد واحدهای تعمیری نشان میدهد بخش مهمی از تقاضای کوتاهمدت در حوزه مسکن، به سمت بازسازی و تعمیر سوق پیدا کرده است. در چنین شرایطی، بازار خدمات فنی، گروههای اجرایی محلی، تأمینکنندگان مصالح و فعالان زنجیره تعمیر و بازسازی، با یک موج کاری گسترده روبهرو میشوند.
در عین حال، وجود هزار و ۳۶۰ واحد نیازمند احداث مجدد نشان میدهد در برخی نقاط، موضوع فقط تعمیر نیست و باید پروژههای کامل نوسازی تعریف شود. این بخش از عملیات، از نظر زمان، هزینه و هماهنگی اجرایی، پیچیدهتر از تعمیرات موضعی است و میتواند بر ظرفیت اجرایی بخش ساخت مسکن اثر بگذارد.
